gewigtige gedigte

'Vrae' Ernst Van Heerden

2007-10-09T12:00:00.000-07:00

Sal jy my nog liefhe,
noudat ek onvolkome is,
en die wuivende liggaam
se fyn haaraartjies
en polsende arteriee
langsaam gestol het;

Sal jy my nog liefhe;
noudat ek verbrysel is
en ingekerker soos 'n dier
aan 'n magtelose ketting
wat net kan kerm
en ongeneeslike wonde lek;

Sal jy my nog liefhe,
noudat ek gevonnis is,
gedoem tot 'n eiland,
ontoereikend en verlate,
met die onagterhaalbaarheid
van lee horisonne;

Sal jy my nog liefhe,
noudat ek die donker man ken,
daagliks die bitter brood eet
en verskriklik weet:
die lewe is eensaam,
soos die dood

Wessel Pretorius 'laatnagvrese'

2007-08-03T06:31:00.000-07:00

toe ek opstaan
neem iemand my plek in
toe ek uitloop
loop iemand in
toe ek tuiskom
neem iemand afskeid

toe ek tandepasta uitdruk
druk iemand sy borsel daarin
toe ek my bad vol sjampanje tap
trek iemand die prop uit
toe ek aan die slaap raak word iemand wakker
word iemand wakker helder wakker

toe ek ophou praat praat iemand verder
en die iemand is god is god is
ek is onnodig alleen ek is sielvol gatvol
toe ek my tikmasjien ophou tik
hou iemand op met

Wessel Pretorius 'deel drie en my dier klits my sake'

2007-08-03T06:29:00.000-07:00

my dier Su kan ek maar wyn drink
want daar is blomme in my waterbeker

my dier en as ek dronk word vergewe my
want daar is blomme in my drinkwaterbeker

my dier sal jy my troos as ek siek word
as ek wyn drink en sal my dier blomme rangskik

op my deurmekaar sake een komma agt meter ondergronds
die blomme is byderhand in my drinkbeker vol water

Stephan Bouwer 'Koue oorlog'

2007-08-03T06:27:00.000-07:00

Eers was net die water koud
wat uit die warmwaterkraan gekom het
sodat my pa nie kon skeer nie
Maar toe wou die oond nie warm word
toe ma wou soetkoekies bak nie
Na twee uur het my gefrustreerde suster
met nat hare en krulpenne
onder die droer uitgeklim
Toe het ek die gordyn oopgetrek
om te sien wat aangaan:

'n Stalagtiet van ys het van die son afgehang
tot op die aarde

Ingrid Jonker 'Ontvlugting'

2007-08-03T06:24:00.000-07:00

Uit hierdie Valkenburg het ek ontvlug
en dink my nou in Gordonsbaai terug:

Ek speel met paddavisse in 'n stroom
en kerf swatsikas in 'n rooikransboom

Ek is die hond wat op die strande draf
en dom-allenig teen die aandwind blaf

Ek is die seevoel wat verhongerd daal
en dooie nagte opdis as 'n maal

Die god wat jou geskep het uit die wind
sodat my smart in jou volmaaktheid vind:

My lyk le uitgespoel in wier en gras
op al die plekke waar ons eenmaal was.

Rosa Keet 'Lyk

2007-08-03T06:22:00.000-07:00

ek staan met skrefiesoe voor die spieel
om te kyk hoe ek lyk wanneer ek slaap
en ek lyk anders, half-dood
maar daardie vleis is nog lewendig
'n vinger roer, die ribbes gaan op op en af
ek is dieselfde as ek
en tog behoort my sintuie nie meer aan my nie
miskien slaap ek wel
want die lippe in die spieel roer
sonder myne en my vriendelike stem se:
jy lyk soos 'n lyk lyk

Ernst van Heerden 'Wind'

2007-08-03T06:20:00.001-07:00

Heel nag hoor ek uit die duisternis
hoe roep die dooies na die sterwendes

Ernst van Heerden 'Verskil'

2007-08-03T06:18:00.000-07:00

Verbeel ek my dat ek nou weet
wat pyn, verbryseling is-
maar die verminkte akkedis
onder my martelende klip
het 'n veel duideliker spraak:
ek tier gevang in woorde,
maar hy raas voort in bloed.

Ernst van Heerden 'Voelverskrikker'

2007-08-03T06:16:00.000-07:00

teemuskop
robotarms
leeblikhart
rosyntjietepels
druiwekorrelnawel
sponsrubbermaag
vadoeklieste
tabaksakkie
houtdye
knee
kuite
voete

Ernst van Heerden 'Algemeene Handelaar'

2007-08-03T06:10:00.000-07:00

My pa se dorpswinkel was
argitektonies onooglik,
met twee verspotte uitstalvensters,
'n wye stoep
en gewel-reklame
met spelfoute en al,
maar binne
tussen be-noude opeenhopings
van allerlei negosies
was daar
die onkoopbare kooopware:
toegeneentheid en liefde
vir personeel, klante, besoekers,
handelsreisigers, skoolkinders,
en sommer in- en uitlopers wat groet;

daarom dat 'n bepaalde spieel
in daardie kasarm van 'n winkel
se 'vroue klerasie afdeeling'
my eendag lank na sy dood betrap:
waar ek 'n keps soos hy dra
en sy dounat-roosknop op my lapel
en 'n spoggerige (sy) sakdoek
en ek my wenkbroue streel soos hy
en my neussnawel syne herhaal
en my oe nadenkend word soos syne
en my mond
'n bekende pyn-trek kry.

TT Cloete 'Dito's'

2007-08-03T06:05:00.000-07:00

Oordadig vir een geluid
toegerus vir twee ore. Die een geluid sluit
of sluk die ander deurlopend uit
of in, die straat spoel soos 'n sluis
geluid uit, die tortelduiwe om die huis
word met die skottelgoed in die kombuis
gewas. 'n Gans omvattende gevoelige huid
word heelhuids dito slegs op een plek. Twee oe kyk
dito een kyk. Tien vingers voel dito saamvoelig tegelyk
eenvoudig. Die tong het binnensmondse bereik
slegs. Die neus ruik dito oordadig deur
twee neusvleuels een geur.
Dito deurgaans
word saamgeflans

Antjie Krog 'visioen van 'n lessenaar'

2007-08-03T06:00:00.000-07:00

die lessenaar is warm en bloederig soos 'n pasgeslagte karkas;
uit die laaie drup deurskynende sinoviale vog.
die stoel teen my rug word groot en pulp;
begin klop en kwaak soos 'n padda.
die klere aan my lyf word lewendig
begin roer soos slange en asemhaal soos visse
my tong spring rond, stert orent, bitsig
die speekselkliere knetter soos knypers.
my hand val op die wit asem van die blaai
- 'n dier met blink haartjies op die rugkant
die pen word 'n sagte harige nikotienbruin vinger
die letters wat hy lusteloos skryf, raak los van verrotting
boeke swel van verontwaardiging
die tikmasjien kners sy olivanti-tande

en ek skryf omdat ek woedend is

Antjie Krog 'Sonnet'

2007-08-03T05:58:00.000-07:00

vanaand weet ek
dat ek jou nooit weer lief sal he nie:

jou hande het te klein geword
om my vas te hou
jou liggaam te tenger
om my te bevry

ek het losgespoel uit pyn en hartseer
en uit jou
ek het koeie sien opstaan uit die gras
'n dag sien sterf soos 'n voel op sy rug

ek moet nou opstaan
en 'n horison breek
omdat ek moeg is
vir jou nat snoet in my lies

Breyten Breytenbach 'my kontrei'

2007-08-03T05:53:00.000-07:00

waar ek vandaan kom is die wereld nog groen
en ongekaart-en-transport,
mooi en lelik maar veral lewendig blind
soos 'n afgeskilde vlieg;

die aalwyne sukkel maar bloei nooit soeter,
alles woeker om 'n funksie
of 'n deurdagte illusie:
tortels bly steeds paddas met vlerke,
walvisse stoom saans natterige blink duine
die strande langs
terwyl vulkane hulle gal probeer onthou;

die son skyn en wolke reen,
bome stoot en word vuurhoutjies,
koeie bler en pis melk,
brommers sien om na die heuning,
honde kom tereg in die polisie-
dis tog reeds 'n hoeksteen gele;

net die mense is star
wit en swart met skille en al
op die rotse uitgeskyt
en die ghwano bly aparterig groen

envoi
ek prent my maar in ek is ambassadeur,
en ek is ook net
'n wit geluid uit die seemeeu se suide

Breyten Breytenbach 'ek wag in my hart'

2007-08-03T05:41:00.000-07:00

my hart (ek het nooit gedink dat ek
oor hart sou uitwei nie, die klotsel bloed
in pypies en kraakbeen)
is 'n toring

sodat ek jou van ver kan sien kom

oor die windkaal heuwels

met skraal bome verskroeide winkende vingers

oor die suisende wit vlakte

met my hand bo die oe (verspied verspied)

die feestafel staan gedek, die musikante wag sluimerend
in hulle manelle soos dromende pikkewyne
met die aandster skreeu die krieke in die vlei
ek luister asemloos vir jou voeteval
(waar dool jy tussen skaterende wolwe?)

ek hang 'n lantern in die venster
en stuur my ore uit as helikopters
(het jy genoeg padkos saamgebring vir die lang tog?)
ek klim die trappe van my hart gereeld op
voedsel en drank sal my lippe nie aanraak sonder jou nie

en hoor jou in die maanlose klowe ruis
kom jy dan nooit nader nie?

soos 'n skildwag leun ek oor die borswering van my hart
en kneus dit met rondtrappery van my moedelose voete

NP van Wyk Louw 'Nog in my laaste woorde'

2007-08-03T05:38:00.001-07:00

Nog in my laaste woorde sal jy wees,
nog in die laaste skeemring van my dink
en weet, as ek alleen in die bitter vrees
van sterwe le, en al die mindre sink
in my deur vaal vergetelheid: veel haat,
veel liefde wat kon waag om min te vra,
ure wat rus geken't, of blote daad,
en nie die teken van jou onrus dra,
o jy wat vlam was: skoon en sterk en blind
vir smart; wat alles tot jou beeltnis brand;
wat als kon eis en nooit volkome vind
versadiging! Dan weet ek het jou hand
my jeug se oopgelate kring voltooi:
mooi is die lewe en die dood is mooi.

NP van Wyk Louw 'Jy was 'n kind'

2007-08-03T05:34:00.000-07:00

Jy was 'n kind, en al die helder wete
van bloed en maagdelikheid was in jou oe;
jou liefde was 'n suiwer-afgemete
deel van jou aardse blydskap, en die hoe
gang van jou hare en borste teen die wind
was skugter met 'n ver, ou aardse vrees;
jy het die weg van alle vreug gevind,
en waar jy was, moet altyd vreugde wees.
Daarom is jy (in duistere vermoede),
soos in die aarde donker waters staan,
in al my dink, in al my dowwe woede
teen mens-wees en die lot, in al my waan
van mooier dinge, en menslike verdriet:
'n laaste kuil van stilte tussen riet.

WEG Louw 'Vaalvalk'

2007-08-03T05:32:00.000-07:00

Wit is die wereld
van outydse wee,
en 'n treurige wals
is die vroeemoresee;
dou oor die duine, geen windjie wat waai,
net 'n vaalvalk wat sing soos hy draai, soos hy draai...

DJ Opperman 'Naaldekoker'

2007-08-03T05:30:00.000-07:00

Ek is die grys skrik
wat soek tussen biesie en klip
na water, soek na my beeld in jou
met die trillende spel tussen vlug
en skielike self-aanskou.

DJ Opperman 'Man met flits'

2007-08-03T05:27:00.000-07:00

In die klein wit kol
van my wete stol

bruin en skerp 'n klip
soos 'n bok wat skrik,

staan, vinnig weghol
uit die klein wit kol.

Aan 'n takkie hang
twee ogies wat bang

uit die klein wit skyn
van my flits verdwyn.

Oor waters wat glip
soek ek klip na klip

maar 'n duister land
bedreig my alkant.

DJ Opperman 'Gereedskapgesels lei tot omhels'

2007-08-03T05:23:00.000-07:00

Daar is 'n stil gesels
wat die skryf verskaf
wanneer, asof vanself,
die sleutel
die verband begryp
en vir die hand
in die knyp
gereed le vir die verwagte gryp

as die vasgeroeste moer
vasskop en weerstand
bied, maar onder
die dubbel druk
en met behulp
van olie, drie-in-een,
begin te roer,

sodat Gereedskap
Bout en Moer
onder die gesels
die draad die gleuf
laat vat
en die spirale
dans volvoer

Elisabeth Eybers 'Flits'- Rymdwang

2007-08-03T05:21:00.000-07:00

Wat altyd waar was word onontwykbaarder klaar:
dat ons inkrimp en dag begeerte vergeestelik en dat
die tyd sy gawes terugvorder en dat 'n klad
van luisterloosheid oor die hede sprei
en alleen ons eerste herinneringe veilig bly,
dat die juk van gewoonte ons koppel, dat ons mekaar
wie weet by gebrek aan iets beter moes aanvaar.
En gedagtig aan die kille alternatief
mompel ek skielik waaragtig ek het hom lief

Elisabeth Eybers 'Voorland'- Rymdwang

2007-08-03T05:19:00.000-07:00

Die winter het slu teruggekruip, 'n brak
wat bitsig jou pantoffelwaartse hak
beetpak. Die aarde, nouliks reggeplant,
kenter onkeerbaar na die skemerkant.
Jy veer nie meer orent soos vroeer maar gaar
voortvarendheid sorgvuldig bymekaar
terwyl jou aarselend bloed ontstol.
Dit kos vyf, ses sekondes, kyk, dan mag
jy vierkant uitsteek bo die kwasiedag
om rond te snuffel, wondbaar soos 'n mol.

Elisabeth Eybers 'Sonneblom- Rymdwang

2007-08-03T05:12:00.000-07:00

Van aangesig tot aangesig
kan hy die son aangaap, gedoog.
Onkreukbaar in sy vlammekrans
straal hy 'n trillende balans:
astrant en ronduit nederig
van eenvoud, sy omskanste oog
- met meeldraadwimpers drie rye dig-
vol ruitjies soos die van 'n vlieg
maar sonder lis.
Das Ding an sich
en weergaloos. Geen ander geel
is so deurdrenk, so essensieel.